bogowie słowian
Czy istniał jeden panteon słowiański?
Najprawdopodobniej nie.
To bardzo ważne.
Nie możemy traktować Peruna, Welesa, Mokoszy, Świętowita, Trzygłowa i innych bogów jako elementów jednego, identycznego panteonu obowiązującego wszystkich Słowian.
Religia była regionalnie zróżnicowana.
Inne bóstwa mogły być szczególnie ważne na Rusi, inne na Połabiu, a jeszcze inne na Bałkanach.
Religia dawnych Słowian była silnie związana z przyrodą.
Znaczenie miały:
drzewa
ogień
woda
burze
słońce
noc
ziemia
dzikie zwierzęta
Przyroda nie była jedynie tłem życia.
Była częścią świata religijnego.
W tradycjach słowiańskich szczególne znaczenie mogły mieć określone miejsca w krajobrazie.
W źródłach i późniejszych przekazach pojawiają się między innymi:
gaje,
źródła,
jeziora,
wzgórza,
stare drzewa.
Szczególną rolę w późniejszych rekonstrukcjach przypisuje się dębowi, kojarzonemu z Perunem.
Nie oznacza to jednak, że każdy dąb był miejscem kultu.
Słowiańskie wierzenia obejmowały nie tylko bogów.
W folklorze pojawiały się również liczne istoty nadprzyrodzone.
Należały do nich między innymi:
Rusałki
Południce
Licho
Domowiki
Wampiry
Boginki
Ich obraz zmieniał się w zależności od regionu i epoki.
Wiele informacji o tych istotach pochodzi jednak z późniejszych tradycji ludowych, a nie z religii przedchrześcijańskiej.
Perun – bóg piorunów i wojny
Perun jest jednym z najlepiej poświadczonych bogów słowiańskich.
W źródłach wschodniosłowiańskich występuje jako ważne bóstwo.
Łączono go z:
piorunami,
burzą,
bronią,
wojną,
władzą.
Jego atrybutem był prawdopodobnie piorun lub broń o charakterze gromowym.
W wyobrażeniach współczesnych Perun często przedstawiany jest jako potężny wojownik z toporem lub młotem.
Trzeba jednak pamiętać, że część takich przedstawień jest współczesną rekonstrukcją artystyczną.
Weles – bóg podziemia, bogactwa i magii
Weles, znany również jako Wołos, jest kolejnym ważnym bóstwem poświadczonym w źródłach.
W tradycjach wschodniosłowiańskich był związany między innymi z:
bydłem,
bogactwem,
przysięgą,
magią,
światem podziemnym.
Weles jest często przedstawiany jako przeciwnik Peruna.
Współczesne interpretacje rozbudowały ten motyw, przedstawiając ich konflikt jako walkę:
nieba z ziemią
lub
porządku z chaosem.
Taka interpretacja jest interesująca, ale należy pamiętać, że nie wszystkie jej elementy są bezpośrednio potwierdzone w źródłach.
Jednym z najbardziej fascynujących motywów współczesnych badań nad religią Słowian jest konflikt Peruna i Welesa.
Według popularnej rekonstrukcji:
Perun znajduje się wysoko – w świecie nieba i burzy.
Weles związany jest z ziemią, wodą i światem podziemnym.
Weles miał kraść Perunowi bydło lub inne dobra, a Perun ścigał go piorunami.
Ten schemat bywa porównywany do innych indoeuropejskich mitów o konflikcie boga burzy z istotą związaną z wodą lub podziemiem.
Nie mamy jednak zachowanego pełnego słowiańskiego mitu opisującego tę historię od początku do końca.
Jest to przede wszystkim rekonstrukcja badawcza oparta na różnych źródłach.
Mokosz – bogini związana z kobietami i płodnością
Mokosz jest jednym z najciekawszych żeńskich bóstw słowiańskich.
Jej imię jest poświadczone w źródłach dotyczących Rusi.
Łączy się ją między innymi z:
kobietami,
pracami domowymi,
przędzeniem,
płodnością,
wilgocią i ziemią.
Mokosz jest jednym z niewielu żeńskich bóstw słowiańskich, którego obecność można stosunkowo dobrze potwierdzić źródłowo.
Swaróg – tajemniczy bóg ognia i nieba
Swaróg jest postacią bardziej problematyczną.
Jego imię pojawia się w źródłach średniowiecznych, ale interpretacja jego charakteru nie jest jednoznaczna.
Często przedstawia się go jako boga:
ognia,
kowalstwa,
nieba,
światła.
Nie wszystkie te przypisania są jednak równie dobrze potwierdzone.
Dlatego Swaróg jest dobrym przykładem tego, jak współczesna mitologia słowiańska często łączy źródła historyczne z późniejszą rekonstrukcją.
Swarożyc – bóg ognia
Swarożyc pojawia się w średniowiecznych źródłach dotyczących Słowian połabskich.
Był związany z kultem ognia.
Niektórzy badacze łączą jego nazwę ze Swarogiem.
Nie ma jednak pełnej zgody co do dokładnej relacji między tymi postaciami.
Swarożyc jest szczególnie ważny dla poznania religii dawnych Słowian zachodnich.
Dażbóg – tajemnicze bóstwo
Dażbóg pojawia się w źródłach wschodniosłowiańskich.
Jego imię interpretuje się często jako związane z dawaniem lub obdarowywaniem.
Bywa przedstawiany jako bóg:
słońca,
światła,
pomyślności.
Jednak dokładna funkcja Dażboga pozostaje przedmiotem dyskusji.
Nie należy bezkrytycznie przypisywać mu wszystkich cech znanych ze współczesnych książek i stron internetowych.
Świętowit – potężne bóstwo Połabia
Świętowit jest jednym z najbardziej niezwykłych bogów słowiańskich.
Jego kult był szczególnie związany z wyspą Rugia i ośrodkiem w Arkonie.
Świątynia Świętowita była jednym z najważniejszych miejsc kultowych Słowian połabskich.
Bóstwo przedstawiano jako postać o czterech twarzach.
Kronikarz Helmold i szczególnie szczegółowo Saxo Gramatyk opisali kult tego boga.
Świętowit był związany między innymi z:
wojną,
przepowiadaniem przyszłości,
pomyślnością.
Kult Świętowita został zniszczony w XII wieku podczas chrystianizacji Rugii.