związanie w szachach
Związanie to jeden z podstawowych i bardzo często spotykanych motywów taktycznych w szachach. Polega na takim zaatakowaniu figury, że jej odejście jest niemożliwe albo prowadzi do poważnej straty materiału.
Związanie może być szczególnie niebezpieczne wtedy, gdy za związanym pionem lub figurą znajduje się król. W takiej sytuacji figura nie może się poruszyć, ponieważ odsłoniłaby króla na szacha.
Umiejętność rozpoznawania związania pozwala nie tylko wygrywać figury przeciwnika, ale również skuteczniej bronić własnych pozycji.
Czym jest związanie?
Wyobraźmy sobie, że dwie figury przeciwnika stoją jedna za drugą, a za nimi znajduje się ważniejsza figura.
Jeżeli zaatakujemy pierwszą figurę, jej ruch może odsłonić atak na figurę znajdującą się za nią.
Przykładowo:
goniec → skoczek → król
Jeżeli goniec atakuje skoczka stojącego przed królem, skoczek jest związany. Nie może odejść, ponieważ po jego ruchu goniec zaatakuje króla.
To właśnie nazywamy związaniem absolutnym.
Związanie absolutne
Najważniejszym rodzajem związania jest związanie absolutne.
Występuje wtedy, gdy związana figura chroni swojego króla przed bezpośrednim atakiem.
Schemat wygląda następująco:
figura atakująca → figura związana → król
Jeżeli związana figura się poruszy, król znajdzie się pod szachem.
Dlatego taki ruch jest niedozwolony.
Przykład
Wyobraźmy sobie następującą sytuację:
Biały goniec → czarny skoczek → czarny król
Biały goniec atakuje skoczka, a za skoczkiem znajduje się czarny król.
Czarny skoczek nie może odejść, ponieważ po jego ruchu biały goniec zaatakuje króla.
Skoczek jest więc całkowicie związany.
Związanie względne
Drugi rodzaj związania to związanie względne.
W tym przypadku związana figura może się poruszyć, ponieważ jej ruch nie odsłoni ataku na króla. Jednak jej odejście może doprowadzić do utraty bardzo wartościowej figury albo innej poważnej straty.
Przykład:
wieża → skoczek → hetman
Jeżeli wieża atakuje skoczka, za którym znajduje się hetman, skoczek może się poruszyć.
Nie jest związany absolutnie.
Jeżeli jednak odejście skoczka pozwoli wieży zdobyć hetmana, skoczek jest związany względnie.
Które figury najczęściej wykorzystują związanie?
Związanie może powstać przy użyciu różnych figur, ale szczególnie często wykonują je:
gońce,
wieże,
hetmany.
Są to figury dalekiego zasięgu. Mogą atakować przez kilka pól w jednej linii.
Goniec
Goniec świetnie wykorzystuje związanie na przekątnych.
Wieża
Wieża może wiązać figury wzdłuż:
pionów,
poziomów.
Hetman
Hetman łączy możliwości gońca i wieży, dlatego może tworzyć bardzo silne związania.
Związanie skoczka
Skoczek jest szczególnie często związany, ponieważ nie może blokować ataku figury liniowej.
Przykładowa sytuacja:
biały goniec – czarny skoczek – czarny król
Skoczek nie może uciec.
To bardzo częsty motyw w debiucie.
Wiele pozycji rozpoczynających się od:
1. e4 e5
2. Sf3 Sc6
może prowadzić do sytuacji, w których skoczek zostaje związany przez gońca.
Związanie pionka
Związać można również pionka.
Jest to szczególnie ważne, gdy pion znajduje się przed królem.
Przykładowo biały goniec może zaatakować pionka, za którym stoi czarny król.
Pionek nie może wtedy odejść, ponieważ odsłoniłby króla na szacha.
Warto jednak pamiętać, że pionki mają szczególne zasady ruchu. Nie mogą poruszać się tak samo jak figury i dlatego związanie pionka należy zawsze analizować w konkretnej pozycji.
Jak wykorzystać związanie?
Samo związanie nie zawsze oznacza, że od razu wygramy figurę.
Trzeba znaleźć sposób na jego wykorzystanie.
Najczęściej stosowane są cztery metody:
1. Atakowanie związanej figury
Możemy zaatakować związany pion lub figurę kolejną figurą.
Jeżeli przeciwnik nie może jej obronić, możemy ją zdobyć.
2. Podwójny atak
Związanie można połączyć z innym motywem taktycznym.
Na przykład:
związanie + widełki
albo:
związanie + atak z odsłony
Takie połączenia są bardzo silne.
3. Zwiększenie liczby napastników
Jeżeli jedna figura wiąże przeciwnika, możemy dołączyć kolejną figurę.
Przykładowo:
wieża + goniec → związany skoczek
Jeżeli skoczek nie może odejść, dodatkowy atak może doprowadzić do jego zdobycia.
4. Wymiana obrońcy
Czasami związana figura jest broniona przez inną figurę.
Możemy wtedy wymienić lub zaatakować obrońcę.
Po jego usunięciu związana figura może stać się bezbronna.
Związanie a król
Najważniejsza zasada brzmi:
Jeżeli związana figura zasłania atak na króla, nie może się poruszyć.
To właśnie odróżnia związanie absolutne od względnego.
Warto nauczyć się rozpoznawać ten motyw natychmiast.
Za każdym razem, gdy widzisz figurę przeciwnika ustawioną przed jego królem, zadaj sobie pytanie:
„Czy mogę ją związać?”
Związanie może działać również na korzyść obrońcy
Związanie nie zawsze jest tylko narzędziem ataku.
Możemy również sami wykorzystać związanie do obrony.
Jeżeli przeciwnik zwiąże naszą figurę, możemy spróbować:
przesunąć króla,
zaatakować figurę wiążącą,
zablokować linię,
wymienić figurę atakującą,
przesunąć figurę znajdującą się za związanym pionem lub figurą.
W ten sposób możemy uwolnić związany materiał.
Jak rozpoznać związanie podczas partii?
Podczas każdej pozycji warto wykonać prostą kontrolę.
Krok 1 – znajdź króla
Sprawdź, czy przed królem przeciwnika znajduje się jakaś figura lub pion.
Krok 2 – sprawdź linie
Poszukaj:
przekątnych,
pionowych linii,
poziomych linii.
Krok 3 – znajdź swoją figurę dalekiego zasięgu
Sprawdź, czy goniec, wieża lub hetman mogą zaatakować figurę znajdującą się przed królem.
Krok 4 – sprawdź obronę
Jeżeli figura zostanie związana, sprawdź, czy możesz zaatakować ją kolejną figurą.
Krok 5 – policz wariant
Nie zakładaj automatycznie, że związana figura jest przegrana.
Sprawdź, czy przeciwnik może:
zbić Twoją figurę,
zasłonić linię,
zaatakować figurę wiążącą,
przesunąć króla.
Związanie jako pułapka dla początkujących
Początkujący szachiści często popełniają jeden podstawowy błąd.
Widzą, że przeciwnik związał ich skoczka lub pionka, i próbują natychmiast go przesunąć.
W przypadku związania absolutnego taki ruch może być niemożliwy, ponieważ odsłania szacha.
Dlatego przed każdym ruchem warto sprawdzić:
„Czy ta figura jest związana?”
Związanie a wymiana figur
Czasami najlepszym rozwiązaniem związania jest wymiana.
Jeżeli przeciwnik związał naszego skoczka gońcem, możemy spróbować zagrać:
…Gxg4
lub wykonać inną wymianę, zależnie od pozycji.
Po usunięciu figury wiążącej związanie przestaje istnieć.
To bardzo praktyczna metoda obrony.
Związanie i atak na króla
Związanie jest szczególnie niebezpieczne w pobliżu króla.
Jeżeli jedna figura zostanie ustawiona na linii pomiędzy naszym hetmanem lub wieżą a królem przeciwnika, możemy uzyskać silny motyw taktyczny.
Dlatego w końcówce i w grze środkowej warto zwracać szczególną uwagę na otwarte linie.
Otwarta linia może w jednej chwili zmienić zwykły atak w bardzo silne związanie.
Związanie – przykład do zapamiętania
Najprostszy schemat:
BIAŁA WIEŻA → CZARNY SKOCZEK → CZARNY KRÓL
Biała wieża atakuje skoczka.
Czarny skoczek nie może odejść, ponieważ po jego ruchu wieża zaatakuje czarnego króla.
To klasyczne związanie absolutne.
Jeżeli natomiast za skoczkiem znajdowałby się czarny hetman zamiast króla, skoczek mógłby odejść.
Byłoby to związanie względne.
Związanie – najważniejsze zasady
Zapamiętaj pięć najważniejszych rzeczy:
Związanie polega na ograniczeniu możliwości ruchu figury.
Związanie absolutne występuje wtedy, gdy za związana figurą znajduje się król.
Związana absolutnie figura nie może się poruszyć.
Związanie względne może dotyczyć figury stojącej przed hetmanem, wieżą lub inną wartościową figurą.
Samo związanie nie wystarczy – trzeba umieć je wykorzystać.