Historia Kaszub – od dawnych Słowian do współczesności
Kaszuby to jedna z najbardziej niezwykłych krain historycznych Pomorza. Położone w północnej Polsce, zachwycają jeziorami, lasami i malowniczymi wzgórzami, ale ich największym skarbem jest bogata historia oraz kultura, która przetrwała przez stulecia.
Dzieje Kaszub są opowieścią o dawnych słowiańskich osadnikach, potężnych książętach pomorskich, średniowiecznych grodach, rywalizacji o ziemie nad Bałtykiem, panowaniu krzyżackim i pruskim, a także o walce mieszkańców o zachowanie własnego języka i tożsamości.
Kaszubi przez wieki żyli na pograniczu różnych kultur i państw. Zmieniali się władcy, granice i systemy polityczne, ale miejscowa ludność zachowywała swoje tradycje, mowę oraz przywiązanie do rodzinnej ziemi.
Jak kształtowała się historia Kaszub? Kim byli ich najdawniejsi mieszkańcy? Jakie wydarzenia wpłynęły na losy tego regionu? Zapraszamy w podróż przez kolejne epoki – od czasów dawnych Słowian aż po współczesne Kaszuby.
Kaszuby przed Słowianami – najdawniejsze dzieje regionu
Historia osadnictwa na obszarze dzisiejszych Kaszub jest znacznie starsza niż sama nazwa tej krainy.
Już tysiące lat temu na terenach dzisiejszego Pomorza pojawiały się grupy łowców i zbieraczy. Po ustąpieniu lądolodu krajobraz stopniowo się zmieniał, powstawały jeziora, rzeki i rozległe lasy, które stwarzały dogodne warunki do życia.
Z czasem rozwijały się społeczności zajmujące się rolnictwem, hodowlą zwierząt i rzemiosłem. W epoce brązu i epoce żelaza obszar Pomorza zamieszkiwały grupy związane z różnymi kulturami archeologicznymi.
Niektóre z nich pozostawiły po sobie charakterystyczne cmentarzyska, naczynia ceramiczne, ozdoby i narzędzia.
Trzeba jednak pamiętać, że nie można automatycznie utożsamiać tych dawnych społeczności z późniejszymi Kaszubami. Między najstarszymi kulturami archeologicznymi a średniowieczną społecznością kaszubską zachodziły długotrwałe przemiany ludnościowe i kulturowe.
Dzisiejsze Kaszuby ukształtowały się jako region historyczny i kulturowy znacznie później.
Przybycie Słowian na Pomorze
We wczesnym średniowieczu na obszarze dzisiejszej Polski rozwijało się osadnictwo słowiańskie. Proces ten obejmował również Pomorze, gdzie powstawały nowe osady, rozwijało się rolnictwo i kształtowały lokalne wspólnoty.
Mieszkańcy tych ziem zajmowali się uprawą zbóż, hodowlą zwierząt, rybołówstwem i rzemiosłem. Wykorzystywali bogactwa okolicznych lasów, jezior i rzek.
Drewno służyło do budowy domów, narzędzi i łodzi, natomiast glina była wykorzystywana do produkcji naczyń.
Bliskość Bałtyku miała ogromne znaczenie gospodarcze. Dzięki morzu oraz szlakom rzecznym mieszkańcy Pomorza mogli utrzymywać kontakty z innymi społecznościami.
Ważnymi ośrodkami wczesnośredniowiecznego Pomorza stały się między innymi Gdańsk, Szczecin i Wolin.
Na obszarach dzisiejszych Kaszub rozwijały się osady, które z czasem zostały włączone w sieć lokalnych zależności gospodarczych i politycznych.
Jak żyli dawni Słowianie na Kaszubach?
Życie mieszkańców było podporządkowane rytmowi przyrody. Wiosną przygotowywano pola do zasiewu, latem zbierano plony i wykonywano prace gospodarskie, a jesienią gromadzono zapasy na zimę.
Domy budowano przede wszystkim z drewna. W pobliżu osad znajdowały się pola, pastwiska i miejsca pozyskiwania drewna.
W niektórych lokalizacjach powstawały grody otoczone wałami drewniano-ziemnymi. Pełniły one funkcje obronne, gospodarcze i administracyjne.
Wierzenia dawnych Słowian wiązały się między innymi z przyrodą, cyklem pór roku oraz kultem przodków. Wraz z rozwojem organizacji politycznych i kontaktów z chrześcijańską Europą rozpoczął się długotrwały proces przemian religijnych.
Kształtowanie się Kaszub i pierwsze wzmianki o nazwie
Nazwa Kaszub ma długą historię, choć jej pierwotne znaczenie i pochodzenie nie są całkowicie pewne.
Jednym z najstarszych znanych zapisów jest dokument papieża Grzegorza IX z 1238 roku, w którym książę Barnim I został określony jako książę Kaszub.
Dokument ten jest ważnym świadectwem obecności nazwy Kaszub w średniowiecznej Europie.
W kolejnych stuleciach nazwa ta pojawiała się w dokumentach odnoszących się do władców i ziem pomorskich. Jej zakres geograficzny zmieniał się wraz z przemianami politycznymi.
Kaszuby nie powstały w wyniku jednego wydarzenia. Ich tożsamość kształtowała się stopniowo, pod wpływem wspólnego języka, lokalnych tradycji, więzi społecznych oraz historii Pomorza.
Warto podkreślić, że współczesne granice Kaszub są przede wszystkim granicami kulturowymi i historycznymi, a nie administracyjnymi.
Książęta pomorscy i rozwój średniowiecznych Kaszub
W średniowieczu Pomorze było podzielone na różne organizmy polityczne, którymi rządzili lokalni książęta.
Szczególne znaczenie miała dynastia Gryfitów, która przez stulecia odgrywała ważną rolę w dziejach Pomorza Zachodniego.
Na wschodzie regionu rozwijały się ziemie związane z Pomorzem Gdańskim, rządzonym przez miejscową dynastię Sobiesławiców.
Książęta zabiegali o kontrolę nad grodami, szlakami handlowymi i ziemiami rolniczymi. Prowadzili wojny, zawierali sojusze oraz utrzymywali kontakty z sąsiednimi władcami.
Ważnymi ośrodkami były między innymi Gdańsk, Gdańską okolicę oraz obszary wokół dzisiejszych Kartuz, Kościerzyny i Bytowa.
Nie wszystkie dzisiejsze miejscowości kaszubskie miały wówczas znaczenie miejskie. Wiele z nich rozwijało się jako wsie, osady rolnicze lub niewielkie ośrodki lokalne.
Rozwój handlu i rzemiosła
Średniowieczne Pomorze korzystało z położenia nad Bałtykiem.
Handel obejmował między innymi sól, ryby, zboże, drewno i produkty rzemieślnicze. W większych ośrodkach rozwijały się targi, warsztaty i lokalne sieci wymiany.
Mieszkańcy terenów kaszubskich uczestniczyli w tej gospodarce, dostarczając żywność, drewno i inne produkty.
Rozwój kontaktów handlowych sprzyjał również przemianom kulturowym. Na Pomorze docierały nowe rozwiązania techniczne, wzorce architektoniczne i elementy kultury z innych części Europy.
Chrystianizacja Pomorza i przemiany religijne
Jednym z najważniejszych wydarzeń w historii średniowiecznego Pomorza było przyjęcie chrześcijaństwa.
Proces ten przebiegał stopniowo i w różnych częściach regionu miał odmienny charakter.
Ważną rolę odegrała działalność biskupa Ottona z Bambergu, który w latach 1124–1125, a następnie 1128, prowadził misje chrystianizacyjne na Pomorzu.
Misje obejmowały między innymi Szczecin i Wolin. Wprowadzaniu chrześcijaństwa towarzyszyły zmiany organizacji religijnej i politycznej.
Powstawały kościoły, rozwijała się sieć parafialna, a nowe obyczaje stopniowo przenikały do życia mieszkańców.
Chrystianizacja nie oznaczała natychmiastowego zaniku wcześniejszych wierzeń. Przez długi czas dawne zwyczaje współistniały z nowymi praktykami religijnymi.
Na obszarach kaszubskich chrześcijaństwo stało się z czasem jednym z ważnych elementów lokalnej kultury i tożsamości.
Kaszuby w cieniu Zakonu Krzyżackiego
Początek XIV wieku przyniósł wydarzenia, które znacząco wpłynęły na historię Pomorza Gdańskiego.
W 1308 roku wojska zakonu krzyżackiego opanowały Gdańsk. W następnych latach zakon przejął kontrolę nad znaczną częścią Pomorza Gdańskiego.
W 1309 roku, na mocy układu w Soldinie, Krzyżacy uzyskali prawa do ziemi gdańskiej od margrabiów brandenburskich, a później umocnili swoje panowanie.
Władza zakonu oznaczała zmiany administracyjne, gospodarcze i prawne. Rozwijano sieć zamków, organizowano osadnictwo i pobierano podatki.
W regionie zakładano wsie i miasta na prawie niemieckim, a osadnictwo obejmowało również ludność napływającą z innych obszarów.
Miejscowa ludność słowiańska nadal zamieszkiwała wiele terenów wiejskich i uczestniczyła w życiu gospodarczym regionu.
Bitwa pod Grunwaldem i dalsze losy Pomorza
W 1410 roku doszło do bitwy pod Grunwaldem, w której wojska polsko-litewskie pokonały armię zakonu krzyżackiego.
Zwycięstwo nie doprowadziło jednak od razu do odzyskania wszystkich ziem pomorskich przez Polskę.
Dopiero wojna trzynastoletnia, trwająca w latach 1454–1466, zakończyła się zmianą układu sił w regionie.
Na mocy drugiego pokoju toruńskiego z 1466 roku Pomorze Gdańskie znalazło się ponownie pod panowaniem króla Polski.
Wydarzenia te miały duże znaczenie dla dalszych dziejów terenów zamieszkanych przez Kaszubów.
Kaszuby w granicach Rzeczypospolitej
Po 1466 roku Pomorze Gdańskie stało się częścią Królestwa Polskiego. Region rozwijał się gospodarczo dzięki handlowi bałtyckiemu i powiązaniom z Gdańskiem.
Gdańsk wyrósł na jeden z najważniejszych portów Rzeczypospolitej. Przez miasto eksportowano między innymi zboże i drewno, a do portu docierały towary z różnych części Europy.
Wiejska ludność kaszubska zajmowała się przede wszystkim rolnictwem, hodowlą i rybołówstwem.
Życie mieszkańców było uzależnione od warunków naturalnych, lokalnych stosunków własnościowych i sytuacji gospodarczej.
W tym okresie na Pomorzu istniały różnice między poszczególnymi obszarami. Nie wszystkie ziemie zamieszkane przez Kaszubów znajdowały się w tych samych granicach politycznych.
Część terenów zachodniego Pomorza pozostawała pod panowaniem książąt pomorskich, a następnie stopniowo przechodziła pod kontrolę Brandenburgii i Prus.
Dlatego historia Kaszub nie może być przedstawiana wyłącznie jako dzieje jednego obszaru należącego przez cały czas do jednego państwa.
Reformacja i przemiany religijne na Pomorzu
XVI wiek przyniósł Europie wielkie przemiany religijne związane z reformacją.
Na Pomorzu Zachodnim luteranizm zyskał poparcie części książąt i elit. W kolejnych latach wpływał na organizację życia kościelnego i społecznego.
Na obszarach związanych z Polską katolicyzm zachował znaczącą pozycję, choć także tam pojawiały się wpływy reformacyjne.
W rezultacie poszczególne części szeroko rozumianych ziem kaszubskich i pomorskich rozwijały się w odmiennych warunkach religijnych.
Podziały te wpływały na szkolnictwo, działalność kościelną i codzienne życie mieszkańców.
Religia pozostawała ważnym elementem tożsamości lokalnej, a parafie i wspólnoty kościelne odgrywały istotną rolę w przekazywaniu tradycji.
Wojna trzydziestoletnia i trudne XVII stulecie
W XVII wieku Pomorze doświadczyło skutków wojny trzydziestoletniej, która trwała w latach 1618–1648.
Konflikt objął znaczną część Europy Środkowej, a jego konsekwencje dotknęły również ziem pomorskich.
Przemarsze wojsk, kontrybucje, choroby i zniszczenia gospodarcze pogarszały warunki życia mieszkańców.
Po zakończeniu wojny zmienił się układ sił politycznych na Pomorzu Zachodnim. W wyniku porozumień pokojowych część ziem znalazła się pod kontrolą Szwecji, a inne obszary przejęła Brandenburgia.
W kolejnych dziesięcioleciach region doświadczał dalszych konfliktów, w tym najazdu szwedzkiego na ziemie Rzeczypospolitej w połowie XVII wieku.
Dla ludności wiejskiej były to trudne czasy, związane z obowiązkami wobec właścicieli ziemskich, podatkami i niestabilnością gospodarczą.
Pomimo tych doświadczeń miejscowe społeczności zachowywały swoje tradycje, język i więzi rodzinne.
Kaszuby pod panowaniem pruskim
W XVIII wieku sytuacja polityczna Kaszub uległa kolejnym zmianom.
W wyniku pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku Prusy przejęły znaczną część Pomorza Gdańskiego, w tym obszary zamieszkane przez Kaszubów. Gdańsk znalazł się pod panowaniem pruskim w 1793 roku, podczas drugiego rozbioru Polski.
Od tego czasu większość ziem kaszubskich znajdowała się przez długi okres w granicach państwa pruskiego, a następnie zjednoczonych Niemiec.
Panowanie pruskie przyniosło zmiany administracyjne, prawne i gospodarcze. Rozwijała się administracja państwowa, zmieniał się system szkolnictwa i wzrastała rola języka niemieckiego w urzędach.
Dla mieszkańców kaszubskich wsi ważne były również przemiany własności ziemi, obowiązki podatkowe i rozwój infrastruktury.
Codzienne życie Kaszubów
Większość mieszkańców terenów wiejskich nadal utrzymywała się z rolnictwa, hodowli zwierząt i pracy w lokalnych rzemiosłach.
Rodziny przekazywały sobie gospodarstwa, narzędzia i wiedzę o uprawie ziemi.
W domach zachowywano kaszubską mowę, pieśni, opowieści i obyczaje. W wielu miejscach język niemiecki zyskiwał znaczenie w szkole i administracji, podczas gdy kaszubski pozostawał przede wszystkim językiem codziennych kontaktów rodzinnych i sąsiedzkich.
Ta sytuacja miała istotny wpływ na późniejszy rozwój kaszubskiego ruchu regionalnego.
Narodziny kaszubskiego ruchu regionalnego
XIX wiek był okresem rozwoju nowoczesnych ruchów narodowych i regionalnych w Europie.
Również na Kaszubach pojawili się działacze, którzy zaczęli zwracać większą uwagę na znaczenie języka, historii i kultury miejscowej ludności.
Jedną z najważniejszych postaci był Florian Ceynowa (1817–1881), lekarz, pisarz i działacz społeczny.
Ceynowa interesował się językiem kaszubskim, publikował teksty w tej mowie i podejmował działania na rzecz rozwoju świadomości regionalnej.
Uważał, że kaszubska kultura zasługuje na zainteresowanie i ochronę. Jego działalność przyczyniła się do rozwoju kaszubskiego piśmiennictwa i badań nad językiem.
Kolejną ważną postacią był Hieronim Derdowski (1852–1902), poeta i publicysta, który wykorzystywał kaszubszczyznę w twórczości literackiej.
Jego utwory przyczyniły się do popularyzacji języka i tradycji regionu.
Młodokaszubi
Na początku XX wieku rozwinął się ruch Młodokaszubów, którego przedstawiciele dążyli do odnowy kultury kaszubskiej.
Jednym z najważniejszych działaczy był Aleksander Majkowski (1876–1938), lekarz, pisarz i regionalista.
Majkowski odegrał ważną rolę w rozwoju kaszubskiej literatury. Jego powieść „Żëcé i przigòdë Remùsa” stała się jednym z najważniejszych dzieł literatury kaszubskiej.
Działalność regionalistów przyczyniła się do tego, że kaszubski język i kultura zaczęły być postrzegane nie tylko jako element życia wiejskiego, ale również jako wartościowe dziedzictwo wymagające świadomej ochrony.
Kaszuby w II Rzeczypospolitej
Po zakończeniu I wojny światowej w 1918 roku Polska odzyskała niepodległość.
Na mocy postanowień traktatu wersalskiego część Pomorza, w tym znaczna część obszarów kaszubskich, znalazła się w granicach odrodzonego państwa polskiego.
W 1920 roku Wojsko Polskie przejęło kontrolę nad przyznaną Polsce częścią Pomorza. Symbolicznym wydarzeniem były zaślubiny Polski z morzem w Pucku, dokonane przez generała Józefa Hallera 10 lutego 1920 roku.
Dla mieszkańców regionu dostęp Polski do Bałtyku miał duże znaczenie gospodarcze i symboliczne.
Jednak nie wszystkie obszary związane z kulturą kaszubską znalazły się w Polsce. Część ziem pozostawała w granicach Niemiec, co wpływało na życie tamtejszych społeczności.
W okresie międzywojennym rozwijały się inicjatywy społeczne, gospodarcze i kulturalne. Wzrosło znaczenie edukacji, organizacji regionalnych oraz działań na rzecz podtrzymywania tradycji.
Kaszuby podczas II wojny światowej
Wybuch II wojny światowej we wrześniu 1939 roku przyniósł Kaszubom ogromne cierpienia.
Po zajęciu Pomorza przez Niemcy rozpoczęły się represje wobec ludności polskiej i kaszubskiej. W ramach niemieckiej polityki terroru mordowano przedstawicieli lokalnych elit, urzędników, nauczycieli, duchownych i działaczy społecznych.
Jednym z najbardziej tragicznych miejsc związanych z tym okresem są Lasy Piaśnickie w pobliżu Wejherowa, gdzie jesienią 1939 roku i w kolejnych miesiącach niemieckie oddziały dokonywały masowych egzekucji.
Wśród ofiar znajdowali się mieszkańcy Pomorza, w tym Kaszubi.
Ważnym elementem historii regionu jest również niemiecka polityka wpisywania części mieszkańców na niemiecką listę narodowościową, czyli Volkslistę. Decyzje dotyczące przynależności narodowej często podejmowano w warunkach presji i zagrożenia.
Niektórzy Kaszubi zostali wcieleni do Wehrmachtu, inni działali w polskim ruchu oporu lub pomagali osobom prześladowanym. Losy poszczególnych rodzin były bardzo różne.
Historia Kaszub podczas II wojny światowej jest bolesną częścią dziejów Pomorza i przypomina o wysokiej cenie, jaką mieszkańcy regionu zapłacili za politykę okupanta.
Kaszuby po 1945 roku
Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku Kaszuby znalazły się w granicach Polski.
Region musiał zmierzyć się ze skutkami wojny, stratami ludnościowymi, zniszczeniami oraz zmianami administracyjnymi i gospodarczymi.
W okresie powojennym rozwijały się rolnictwo, przemysł, transport i turystyka. Zmieniała się struktura zatrudnienia, a coraz więcej mieszkańców podejmowało pracę poza gospodarstwami rolnymi.
Jednocześnie kultura kaszubska musiała funkcjonować w warunkach państwa, w którym przez wiele lat dominował jednolity model edukacji i życia publicznego.
Mimo to działały środowiska regionalistyczne, zespoły folklorystyczne i organizacje zajmujące się ochroną dziedzictwa.
Ważną rolę odgrywało przekazywanie języka w rodzinach, pielęgnowanie tradycyjnych pieśni i zwyczajów oraz dokumentowanie historii miejscowości.
Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie i rozwój kultury regionalnej
Istotnym wydarzeniem powojennej historii Kaszub było powstanie organizacji skupiających osoby zainteresowane kulturą i tożsamością regionu.
W 1956 roku powstało Zrzeszenie Kaszubskie, które w 1964 roku połączyło się z Towarzystwem Rozwoju Ziem Zachodnich w ramach nowej organizacji – Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego.
Organizacja ta odegrała ważną rolę w rozwoju regionalizmu, promocji języka kaszubskiego, publikowaniu książek i organizowaniu wydarzeń kulturalnych.
Dzięki działalności wielu regionalistów, nauczycieli, pisarzy i społeczników wzrosło zainteresowanie historią Kaszub.
Powstawały publikacje, rozwijały się zespoły folklorystyczne, organizowano spotkania i wydarzenia poświęcone lokalnej tradycji.
Działania te pomagały zachować dziedzictwo regionu i przekazywać je młodszym pokoleniom.
Kaszuby po 1989 roku – odrodzenie regionalnej tożsamości
Przemiany polityczne zapoczątkowane w 1989 roku stworzyły nowe możliwości rozwoju organizacji społecznych i inicjatyw regionalnych.
Kaszubi mogli w większym stopniu rozwijać edukację regionalną, publikować materiały w języku kaszubskim i promować własne dziedzictwo.
Ważnym wydarzeniem było przyjęcie w 2005 roku ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Ustawa uznała kaszubski za język regionalny w Polsce.
W kolejnych latach rozwijało się nauczanie języka kaszubskiego w szkołach. Pojawiły się również możliwości używania kaszubskiego w określonych sytuacjach życia publicznego, zgodnie z przepisami prawa.
Rozwijała się literatura, muzyka, działalność wydawnicza i regionalna turystyka.
Coraz większe znaczenie zaczęły mieć także nowoczesne formy promocji kultury, takie jak strony internetowe, media społecznościowe, filmy i cyfrowe archiwa.
Kaszuby współcześnie – tradycja i nowoczesność
Współczesne Kaszuby są regionem, w którym tradycja spotyka się z nowoczesnością.
Mieszkańcy pracują w rolnictwie, przemyśle, usługach, edukacji, turystyce i wielu innych sektorach gospodarki. Jednocześnie część społeczności aktywnie angażuje się w ochronę języka, historii i kultury kaszubskiej.
W szkołach można uczyć się języka kaszubskiego, a w muzeach i skansenach poznawać dawne sposoby życia.
Organizowane są festiwale, warsztaty rękodzielnicze, konkursy literackie i wydarzenia folklorystyczne. Popularnością cieszą się również regionalne potrawy, haft kaszubski i lokalne produkty.
Kaszuby przyciągają turystów jeziorami, lasami, zabytkami oraz możliwościami aktywnego wypoczynku.
Jednocześnie region mierzy się z wyzwaniami współczesności: zmianami demograficznymi, presją inwestycyjną, ochroną krajobrazu i potrzebą przekazywania języka kolejnym pokoleniom.
Przyszłość kaszubskiej kultury zależy w dużej mierze od tego, czy młodzi mieszkańcy będą chcieli poznawać i pielęgnować dziedzictwo swoich przodków.
Najważniejsze postacie w historii Kaszub
Poznając historię regionu, warto pamiętać o osobach, które przyczyniły się do zachowania kaszubskiej kultury i rozwoju regionalnej świadomości.
Florian Ceynowa (1817–1881) – lekarz, pisarz i działacz, uznawany za jednego z pionierów kaszubskiego ruchu regionalnego.
Hieronim Derdowski (1852–1902) – poeta i publicysta, który odegrał ważną rolę w rozwoju literatury kaszubskiej.
Aleksander Majkowski (1876–1938) – lekarz, pisarz i regionalista, autor powieści „Żëcé i przigòdë Remùsa”.
Antoni Abraham (1869–1923) – działacz społeczny, nazywany często królem Kaszubów, zaangażowany w sprawę polskości Pomorza.
Jan Trepczyk (1907–1989) – kaszubski poeta, nauczyciel i działacz, który przyczynił się do rozwoju literatury oraz pieśni kaszubskiej.
Bernard Sychta (1907–1982) – duchowny, pisarz i językoznawca, autor ważnych prac dokumentujących język i kulturę kaszubską.
Każda z tych postaci reprezentowała nieco inne pokolenie i podejście do regionalnej tożsamości, ale ich działalność przyczyniła się do zachowania kaszubskiego dziedzictwa.
Najważniejsze miejsca związane z historią Kaszub
Historię Kaszub można poznawać nie tylko z książek, ale również podczas podróży po regionie.
Warto odwiedzić:
Kartuzy – ważny ośrodek kultury kaszubskiej, związany z historią zakonu kartuzów.
Wejherowo – miasto o bogatej historii, ważny ośrodek kultury i tradycji kaszubskiej.
Puck – miejscowość związana z historią rybołówstwa oraz zaślubinami Polski z morzem w 1920 roku.
Bytów – miasto znane z zamku krzyżackiego, który przypomina o średniowiecznych dziejach Pomorza.
Wdzydze Kiszewskie – miejsce, w którym znajduje się Kaszubski Park Etnograficzny, prezentujący tradycyjną architekturę i kulturę regionu.
Lasy Piaśnickie – miejsce pamięci o ofiarach niemieckich zbrodni z początku II wojny światowej.
Szymbark – miejscowość znana z działań związanych z popularyzacją kultury i historii Kaszub.
Odwiedzanie tych miejsc pozwala lepiej zrozumieć, jak zmieniały się Kaszuby i jak wiele elementów dawnej historii przetrwało do naszych czasów.