Wartość bierek szachowych to jedna z podstawowych rzeczy, które powinien znać każdy początkujący szachista. Dzięki punktowej wartości figur łatwiej ocenić, czy wymiana jest korzystna, czy warto poświęcić figurę oraz kto uzyskał przewagę materialną.

Punkty nie są oficjalnymi „cenami” figur. Są jedynie umownym sposobem porównywania ich wartości.

Ile punktów warte są figury szachowe?

Najczęściej przyjmuje się następującą wartość:

Pion – 1 punkt

Pion jest najmniej wartościową bierką, ale jego znaczenie w partii jest bardzo duże.

Wartość: 1 punkt.

Utrata jednego pionka nie musi oznaczać poważnego problemu. Jednak kilka straconych pionków może dać przeciwnikowi dużą przewagę.

Pion może również dojść do ostatniej linii i zostać promowany, najczęściej do hetmana. Dlatego w końcówkach nawet pojedynczy wolny pion może mieć ogromne znaczenie.

Skoczek – 3 punkty

Skoczek jest zwykle wyceniany na około 3 punkty.

Jego największą zaletą jest możliwość przeskakiwania nad innymi bierkami. Jest szczególnie silny w pozycjach zamkniętych, w których piony ograniczają działanie gońców.

Przykładowo:

Skoczek za trzy piony

3 punkty ≈ 3 punkty.

Taka wymiana może być materialnie zbliżona, ale rzeczywista wartość zależy od pozycji na szachownicy.

Goniec – 3 punkty

Goniec również jest zazwyczaj wart około 3 punktów.

Porusza się po przekątnych i przez całą partię pozostaje na polach jednego koloru.

Goniec może być szczególnie silny w otwartych pozycjach, kiedy jego przekątne są wolne.

W praktyce goniec i skoczek nie zawsze mają identyczną wartość. W niektórych pozycjach jeden z nich może być znacznie bardziej użyteczny od drugiego.

Wieża jest wyceniana na około 5 punktów.

Jest znacznie silniejsza od lekkich figur i szczególnie dobrze działa na:

• otwartych liniach,
• półotwartych liniach,
• przeciwko pionom znajdującym się blisko promocji.

Dlatego wymiana wieży za skoczka lub gońca zazwyczaj oznacza stratę materiału.

5 punktów ≈ 3 punkty

Jeżeli oddajemy wieżę za skoczka bez uzyskania dodatkowej korzyści, zwykle tracimy około dwóch punktów materiału.

Hetman – 9 punktów

Hetman jest najsilniejszą figurą na szachownicy.

Jego umowna wartość wynosi około 9 punktów.

Hetman łączy możliwości wieży i gońca – może poruszać się po liniach, rzędach i przekątnych.

Dlatego utrata hetmana jest zazwyczaj bardzo poważnym błędem.

Przykładowo:

Hetman = wieża + goniec + około 1 punkt

9 ≈ 5 + 3 + 1.

Nie oznacza to jednak, że każda wymiana hetmana na wieżę i gońca jest automatycznie dobra lub zła. Znaczenie ma konkretna pozycja.

A ile wart jest król?

Królowi nie przypisuje się wartości punktowej.

Nie oznacza to, że król jest mało ważny. Wręcz przeciwnie – jego bezpieczeństwo jest najważniejsze, ponieważ utrata króla oznacza przegraną partię.

Król nie może zostać zbity. Jeżeli znajduje się w sytuacji, z której nie może uniknąć szacha, mamy mata i partia się kończy.

Dlatego zamiast mówić, że król jest wart np. 4 czy 10 punktów, przyjmuje się, że jego wartość jest praktycznie nieporównywalna z pozostałymi bierkami.

Najważniejsza tabela wartości bierek

Możesz zapamiętać prostą zasadę:

♙ Pion = 1

♘ Skoczek = 3

♗ Goniec = 3

♖ Wieża = 5

♕ Hetman = 9

♔ Król = bezcenny

Prosty sposób na zapamiętanie

1 – 3 – 3 – 5 – 9

To jedna z najważniejszych liczb, które początkujący szachista powinien znać.

Czy warto wymienić figurę za figurę?

Załóżmy, że przeciwnik proponuje wymianę:

goniec za skoczka

3 punkty za 3 punkty.

Pod względem materialnym wymiana jest mniej więcej równa.

Ale sytuacja zmienia się, gdy mamy:

wieża za gońca

5 punktów za 3 punkty.

Jeżeli nie otrzymujemy w zamian dodatkowej korzyści, oddajemy figurę o większej wartości za mniej wartościową.

Jeszcze większa różnica występuje przy wymianie:

hetman za wieżę

9 punktów za 5 punktów.

W takiej sytuacji trzeba mieć bardzo konkretny powód, np. możliwość zdobycia kolejnych figur, wygrania hetmana przeciwnika, uzyskania mata albo osiągnięcia decydującej przewagi.

Czy zawsze trzeba liczyć punkty?

Nie.

Punktowa wartość figur jest tylko pomocą w ocenie pozycji.

Czasami warto oddać figurę wartą 3 punkty za pionka wartego 1 punkt, jeżeli dzięki temu:

• zdobywamy hetmana,
• otrzymujemy możliwość mata,
• wygrywamy materiał w następnym ruchu,
• uzyskujemy silną inicjatywę,
• bronimy się przed matem,
• możemy promować pionka.

Takie zagranie nazywa się często poświęceniem.

Przykład: poświęcenie figury

Wyobraź sobie pozycję, w której możesz oddać gońca za pionka, ale dzięki temu otwierasz linię na króla przeciwnika i w kolejnym ruchu możesz dać mata.

Na pierwszy rzut oka:

3 punkty za 1 punkt = strata 2 punktów.

Jednak jeżeli po poświęceniu następuje mat, punkty przestają mieć znaczenie.

Mat kończy partię.

Dlatego w szachach zawsze trzeba patrzeć nie tylko na wartość materialną, ale również na taktykę i pozycję.

Wartość figur może się zmieniać

Podane wartości są tylko orientacyjne.

W konkretnej pozycji figura może być warta znacznie więcej lub mniej.

Przykład:

Goniec mający otwartą przekątną i atakujący wieżę oraz piony może być bardzo silny.

Z kolei skoczek uwięziony na skraju szachownicy może mieć niewielką aktywność.

Dlatego doświadczeni szachiści nie pytają tylko:

„Ile punktów ma ta figura?”

Pytają również:

„Jaką rolę ta figura pełni w tej konkretnej pozycji?”

Wartość figur a przewaga materialna

Punktacja pozwala szybko określić przewagę materiału.

Przykład:

Białe mają:

• hetmana – 9 punktów,
• dwie wieże – 10 punktów,
• dwa gońce – 6 punktów,
• skoczka – 3 punkty,
• 5 pionów – 5 punktów.

Razem:

9 + 10 + 6 + 3 + 5 = 33 punkty.

Jeżeli czarne mają 30 punktów, białe mają 3 punkty przewagi materialnej.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że białe wygrają partię. Na wynik wpływają również:

• bezpieczeństwo króla,
• aktywność figur,
• struktura pionów,
• przestrzeń,
• inicjatywa,
• możliwość wykonania taktycznego uderzenia,
• pozycja w centrum,
• tempo gry.

Czy dwie wieże są lepsze od hetmana?

Według podstawowej punktacji:

2 wieże = 10 punktów

hetman = 9 punktów

Na papierze dwie wieże mają więc o około 1 punkt więcej.

Ale nie oznacza to, że dwie wieże zawsze są lepsze od hetmana.

Hetman może być bardzo aktywny i samodzielnie prowadzić atak na króla. Z kolei dwie wieże potrzebują często współpracy.

Dlatego również tutaj punkty są jedynie orientacyjną pomocą.

Najważniejsza zasada dla początkujących

Jeżeli dopiero uczysz się grać w szachy, zapamiętaj:

1 – 3 – 3 – 5 – 9

Pion – 1

Skoczek – 3

Goniec – 3

Wieża – 5

Hetman – 9

Król – bezcenny

Punktowa wartość bierek pomoże Ci szybko ocenić, czy wymiana jest korzystna. Z czasem nauczysz się jednak patrzeć szerzej i oceniać nie tylko materiał, ale również aktywność figur, bezpieczeństwo króla i możliwości taktyczne.

Pobierz grafikę.