En passant to jeden z najbardziej wyjątkowych ruchów w szachach. Jest to specjalny sposób bicia pionem, który może z początku wydawać się nieco skomplikowany. W rzeczywistości zasady są bardzo proste.
W tym artykule wyjaśniamy, czym jest en passant, kiedy można je wykonać i jak wygląda ten ruch na szachownicy.
Co oznacza „en passant”?
Określenie en passant pochodzi z języka francuskiego i oznacza „w przelocie”.
Jest to specjalne bicie pionem. Występuje wtedy, gdy pion przeciwnika wykonuje ruch o dwa pola do przodu z pozycji początkowej i przechodzi obok naszego piona, który mógłby go zaatakować, gdyby pion przeciwnika przesunął się tylko o jedno pole.
Nasz pion może wtedy zbić pion przeciwnika tak, jakby ten przesunął się tylko o jedno pole.
Kiedy można wykonać en passant?
Aby wykonać bicie en passant, muszą być spełnione wszystkie poniższe warunki:
- Musimy mieć własnego piona ustawionego na 5. pozycji.
- Pion przeciwnika musi znajdować się na sąsiedniej linii.
- Pion przeciwnika musi wykonać ruch o dwa pola do przodu ze swojej pozycji początkowej.
- Po wykonaniu tego ruchu pion przeciwnika musi znaleźć się bezpośrednio obok naszego piona.
- Bicie en passant trzeba wykonać od razu w następnym ruchu.
Jeżeli nie wykonamy bicia od razu, możliwość wykonania en passant przepada.
Przykład – en passant białymi
Wyobraźmy sobie następującą sytuację:
- biały pion znajduje się na e5,
- czarny pion znajduje się na d7.
Czarne wykonują ruch:
d7–d5
Czarny pion przesuwa się więc o dwa pola i znajduje się na d5, bezpośrednio obok białego piona na e5.
Białe mogą teraz wykonać specjalne bicie:
e5xd6 e.p.
Biały pion przechodzi na d6, a czarny pion z pola d5 zostaje usunięty z szachownicy.
Jak wygląda sytuacja?
Przed ruchem czarnych:
Biały pion: e5
Czarny pion: d7
Po ruchu:
Czarny: d7–d5
Następnie:
Biały: e5xd6 e.p.
Biały pion znajduje się na d6, natomiast czarny pion zostaje zbity, mimo że znajdował się na d5, a nie na d6.
Dlaczego pion może bić „w przelocie”?
En passant powstało jako odpowiedź na zmianę zasad dotyczących ruchu pionów.
Początkowo pion mógł przesuwać się tylko o jedno pole. Później wprowadzono możliwość wykonania pierwszego ruchu pionem o dwa pola.
Bez zasady en passant pion mógłby „przeskoczyć” możliwość jego bicia.
Przykładowo biały pion stojący na e5 kontroluje pola d6 i f6. Gdy czarny pion przechodzi z d7 na d5, omija pole d6. En passant pozwala białym potraktować tę sytuację tak, jak gdyby czarny pion przesunął się tylko z d7 na d6.
En passant działa tylko przez jeden ruch
To jedna z najważniejszych zasad.
Jeżeli przeciwnik właśnie przesunął pion o dwa pola i stworzył możliwość en passant, musimy wykorzystać ją natychmiast.
Przykład:
1. … d7–d5
Jeżeli białe nie wykonają:
2. e5xd6 e.p.
i zamiast tego zagrają inny ruch, możliwość bicia en passant znika.
Nie można wykonać tego bicia kilka ruchów później.
Czy można wykonać en passant czarnymi?
Tak.
Zasada działa dokładnie tak samo dla obu kolorów.
Przykładowo:
- czarny pion znajduje się na e4,
- biały pion znajduje się na d2,
- białe grają d2–d4.
Czarny może wtedy zagrać:
e4xd3 e.p.
Czarny pion przechodzi na d3, a biały pion z d4 zostaje usunięty.
En passant a zwykłe bicie
En passant różni się od normalnego bicia pionem.
Przy zwykłym biciu pion przesuwa się po skosie na pole zajmowane przez bierkę przeciwnika.
Przy en passant:
- pion również przesuwa się po skosie,
- ale pole docelowe jest puste,
- z szachownicy usuwany jest pion przeciwnika znajdujący się na sąsiednim polu.
To właśnie sprawia, że en passant jest wyjątkowym ruchem.
Najczęstszy błąd początkujących
Początkujący często myślą, że każdy pion stojący obok naszego piona można zbić en passant.
To nieprawda.
En passant można wykonać tylko wtedy, gdy pion przeciwnika właśnie wykonał ruch o dwa pola ze swojej pozycji początkowej.
Jeżeli pion stał obok naszego piona już wcześniej, nie możemy go zbić en passant.
Czy en passant jest obowiązkowe?
Nie.
En passant jest możliwością, a nie obowiązkiem.
Jeżeli przeciwnik wykona ruch umożliwiający takie bicie, możemy:
- wykonać en passant,
- albo wykonać inny legalny ruch.
Jeżeli wybierzemy inny ruch, możliwość en passant przepada.
En passant a szach
Podobnie jak każdy inny ruch, en passant musi być legalny.
Nie możemy wykonać en passant, jeżeli po tym ruchu własny król pozostawałby w szachu.
Jest to szczególnie interesujące w sytuacjach, w których usunięcie pionka przeciwnika powoduje odsłonięcie linii działania wieży, gońca lub hetmana.
Dlatego przed wykonaniem en passant zawsze należy sprawdzić, czy własny król będzie bezpieczny.
Jak zapamiętać zasadę en passant?
Najprościej zapamiętać ją w kilku punktach:
Pion przeciwnika idzie o dwa pola → przechodzi obok naszego piona → możemy go zbić „w przelocie” → tylko natychmiast.
Schemat:
1. Pion przeciwnika wykonuje ruch o dwa pola.
2. Zatrzymuje się obok naszego piona.
3. Nasz pion może przejść po skosie na pole, które pion przeciwnika minął.
4. Pion przeciwnika zostaje usunięty z szachownicy.
5. Jeśli nie zrobimy tego od razu, tracimy możliwość en passant.
En passant w jednym zdaniu
En passant to specjalne bicie pionem, podczas którego pion zbija pion przeciwnika, który właśnie przesunął się o dwa pola i minął pole kontrolowane przez naszego piona.
Poniżej przykład en passant krok po kroku: