Aby rozpocząć naukę gry w szachy, trzeba przede wszystkim poznać sposób poruszania się poszczególnych figur. Każda bierka szachowa ma własne zasady ruchu. Niektóre mogą poruszać się tylko w określony sposób, inne mają znacznie większe możliwości.
W szachach występuje sześć rodzajów bierek: król, hetman, wieża, goniec, skoczek i pion. Znajomość ich ruchów jest podstawą dalszej nauki gry.
W tym artykule przedstawimy jak poruszają się figury szachowe.
Król
Król jest najważniejszą figurą na szachownicy. Może poruszać się o jedno pole w dowolnym kierunku:
- do przodu,
- do tyłu,
- w lewo,
- w prawo,
- po skosie.
Król nie może wejść na pole, na którym zostałby zaatakowany przez przeciwnika.
Przykład
Jeżeli król znajduje się na środku szachownicy, może mieć możliwość ruchu na maksymalnie osiem sąsiednich pól.
Ważne: Króla nie można „zbić”. Jeżeli jest atakowany, mówimy, że znajduje się w szachu. Gracz musi wtedy wykonać ruch, który usunie zagrożenie.
Hetman
Hetman jest najsilniejszą figurą w szachach. Może poruszać się o dowolną liczbę pól:
- pionowo,
- poziomo,
- po przekątnych.
Hetman łączy więc możliwości wieży i gońca.
Może przejść przez wiele pól podczas jednego ruchu, ale nie może przeskakiwać nad innymi bierkami.
Przykład
Jeżeli przed hetmanem nie ma żadnej bierki, może przesunąć się o jedno, dwa, trzy lub więcej pól w wybranym kierunku.
Wieża
Wieża porusza się po liniach prostych:
- pionowo,
- poziomo.
Może przesunąć się o dowolną liczbę pól, o ile na jej drodze nie znajduje się inna bierka.
Wieża nie może poruszać się po skosie.
Ciekawostka
Dwie wieże ustawione na otwartej linii mogą być bardzo silne, szczególnie w końcówce partii. Wieże często wykorzystuje się do atakowania pionków oraz ochrony własnego króla.
Goniec
Goniec porusza się wyłącznie po przekątnych.
Może przejść o jedno lub wiele pól, pod warunkiem że droga jest wolna.
Każdy goniec przez całą partię pozostaje na polach jednego koloru. Goniec rozpoczynający partię na białym polu zawsze będzie poruszał się po białych polach, a goniec rozpoczynający na czarnym — po czarnych.
Przykład
Jeżeli goniec znajduje się na czarnym polu, może poruszać się tylko po czarnych polach.
Skoczek
Skoczek, nazywany potocznie koniem, porusza się w charakterystyczny sposób.
Wykonuje ruch w kształcie litery „L”:
- dwa pola w jednym kierunku i jedno pole w bok.
Skoczek może poruszać się na przykład:
- dwa pola do przodu i jedno w lewo,
- dwa pola do przodu i jedno w prawo,
- dwa pola w bok i jedno do przodu,
- dwa pola w bok i jedno do tyłu.
Najważniejsza cecha skoczka
Skoczek jest jedyną figurą, która może przeskakiwać nad innymi bierkami.
Dlatego może być bardzo przydatny w sytuacjach, w których inne figury mają ograniczoną możliwość ruchu.
Pion
Pion porusza się inaczej niż pozostałe bierki.
Zwykły ruch pionka polega na przesunięciu go o jedno pole do przodu.
Z pozycji początkowej pion może jednak wykonać ruch o dwa pola, jeśli oba pola są wolne.
Pion porusza się do przodu, ale bije figury przeciwnika po skosie o jedno pole.
Przykład
Biały pion porusza się w kierunku ósmego szeregu, natomiast czarny pion porusza się w kierunku pierwszego szeregu.
Promocja pionka
Jeżeli pion dotrze do ostatniego rzędu szachownicy, następuje promocja. Pion może wtedy zostać zamieniony na:
- hetmana,
- wieżę,
- gońca,
- skoczka.
Najczęściej wybiera się hetmana.
Specjalny ruch pionka – bicie w przelocie
Pion ma również specjalną możliwość zwaną biciem w przelocie (en passant).
Jest to sytuacja, w której pion przeciwnika wykonuje ze swojej pozycji początkowej ruch o dwa pola i zatrzymuje się obok naszego pionka. W określonych warunkach możemy wtedy wykonać bicie tak, jak gdyby przeciwnik przesunął pion tylko o jedno pole.
Jest to jeden z bardziej zaawansowanych przepisów, dlatego początkujący mogą nauczyć się go po opanowaniu podstawowych ruchów.
Roszada – specjalny ruch króla i wieży
Roszada jest wyjątkowym ruchem, w którym jednocześnie poruszają się król i wieża.
Występują dwa rodzaje roszady:
- roszada krótka – w stronę bliższej wieży,
- roszada długa – w stronę dalszej wieży.
Roszada pozwala między innymi zabezpieczyć króla i wprowadzić wieżę do gry.
Nie można wykonać roszady w każdej sytuacji. Obowiązują tutaj określone zasady dotyczące pozycji króla, wieży oraz pól, przez które przechodzi król.
Najczęstsze błędy początkujących
Podczas nauki ruchów figur warto uważać na kilka częstych błędów:
1. Próba przesuwania gońca po linii prostej
Goniec porusza się wyłącznie po przekątnych.
2. Zapominanie, że skoczek może przeskakiwać bierki
To jego wyjątkowa cecha.
3. Mylenie ruchu pionka z jego biciem
Pion porusza się do przodu, ale bije po skosie.
4. Przesuwanie pionka do tyłu
Pion nigdy nie może cofać się.
5. Narażanie króla na szacha
Król nie może wykonać ruchu na pole kontrolowane przez przeciwnika.
